Een monster uit Straatsburg?

Als ik mijn zaterdagkrant mag geloven, wordt onze democratie belaagd door een gedrocht uit Straatsburg. ‘Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft zich de afgelopen jaren ontpopt tot een alles verslindend monster dat zonder enige legitimiteit talloze wetten en regelingen buiten werking stelt.’, aldus de Leidse promovendus Thierry Baudet (NRC, Opinie&Debat, zaterdag 13 November). Ooit in het leven geroepen als een waakhond voor de willekeur van de staatsmacht, is  het Hof ontaard tot een politiek orgaan dat de scepter in Europa zwaait en zich een macht boven de soevereine staten waant. Er zijn vele recente voorbeelden te noemen, claimt Baudet. Zo blijkt dat de uitvoering van de nieuwe kraakwet van het Europees Hof niet mag, en werd minister Leers’ voornemen de uitgeprocedeerde asielzoekers naar Irak uit te zetten, teruggefloten door Straatsburg.

Deze voorbeelden zijn gestoeld op halve waarheden: in feite heeft niet de EHRM, maar het Hof in Den Haag geoordeeld dat de ontruiming van de kraakpanden niet mag, omdat de nieuwe wet de krakers geen mogelijkheid biedt om naar de rechter te stappen bij een dreigende ontruiming. Dat heet een ‘recht van een effectieve rechtsingang’, en wordt niet alleen in het EVRM geregeld, maar staat wel degelijk ook als een grondrecht in de Nederlandse Grondwet. En in de zaak van de uitgeprocedeerde Irakese asielzoekers heeft de Raad van State geoordeeld dat ze voorlopig niet worden uitgezet, totdat de Nederlandse staat meer informatie over de veiligheid in de regio kan overhandigen. Het beeld van Het Europees Hof als een politiek orgaan dat zich te pas en te onpas naar eigen goeddunken met onze zaken bemoeit, lijkt me daarom al zwaar overdreven.

Maar het gaat mij in de kern niet om de tendentieus opgezette voorbeelden in dit artikel. Wat Baudet zo luid verkondigt, past, denk ik, in een bredere tendens: heiliging van nationale soevereiniteit, identificatie van soevereiniteit en democratie, aanvallen van rechtsorganen met de verwijt dat ze politiek bedrijven, afkeer van alle ‘vreemde bemoeienis’, met ‘onze zaken’.

Het is typerend dat Baudet de rol van het Europes Hof presenteert als een kwestie van de hoogste macht. ‘Wie de macht heeft te bepalen wat een “fundamenteel recht” in de praktijk precies betekent, heeft de macht zijn politieke opvattingen op te leggen aan anderen’, stelt hij. Claimen dat de toetsing aan fundamentele rechten altijd politiek beladen is, is niet echt een nieuwigheid – dat wisten we al lang. Maar hebben we ook een reden om aan te nemen dat de rechters zich daar niet van bewust zouden zijn en geen voorzichtigheid daarin zouden betrachten? Ik kon er geen vinden. Het is prima om het functioneren van het EHRM ter discussie te stellen, maar ik vind dat niet hetzelfde als de rechters van het Hof afschilderen als een stelletje machtwellustelingen die geen oog hebben voor de democratische machten. Het feit dat de uitspraken van het Hof ophefmakend zijn, ziet Baudet als een bewijs dat het Hof politieke uitspraken doet. Zouden we op zijn minst niet eerst een andere interpretatie kunnen overwegen, namelijk dat dit een teken is dat veel nationale overheden het tegenwoordig niet zo nauw nemen met mensenrechten? Overigens, heel vaak wordt het eerdere uitspraak van de nationale rechtbank door EHRM gewoon bevestigd (zoals vorig jaar in de zaak Féret. Google het maar…).

Het punt van Baudet is natuurlijk meer principieel: het feit dat een supranationale instantie over de zaak mag beslissen, vindt hij een inbreuk op de soevereiniteit. Het Hof zorgt ervoor dat we niet langer baas in eigen land zijn. Iemand anders beslist over wat we mogen doen en wat niet. Ook hier valt heel wat op af te dingen. Het EHRM toetst aan de Europese Verdrag van de Rechten van de Mens, welk Nederland natuurlijk heeft geratificeerd. Het Europees Hof legt dus niet zijn eigen regels op, als een vreemde mogendheid, maar ziet er op toe dat een land die bepaalde rechten in woord onderschrijft, ook in daad respecteert.

Op zichzelf is een inbreuk op de soevereiniteit van een land niet altijd een slechte zaak. Zou een land als Iran gewoon mogen doorgaan met steniging en andere schendingen van mensenrechten met een beroep op eigen soevereiniteit – zoals onlangs een student politicologie en moslim bij Pauw&Witteman beweerde? Wij zijn het er allemaal over eens dat dit een vreemd argument is – Baudet ook, gok ik zo. Soevereiniteit is voor ons niet altijd heilig. De zaken staan anders, volgens Baudet, als het gaat om een democratisch land.  Wat een parlement beslist, is democratisch, en dus goed. Als iemand anders eroverheen gaat, is dat dus slecht. Vandaar dat Baudet in Straatsburg ook een bedreiging voor onze democratie ziet. Wat een arme opvatting van democratie! Natuurlijk is het essentieel dat de wetgeving door democratische procedures tot stand komt. Maar een goedkeuring door het parlement is niet het alfa en omega van een democratie. Er moet ook zoiets als een gezonde publieke sfeer bestaan, en de wetgeving moet niet in strijd zijn met belangrijke democratische principes; moet bijvoorbeeld privacy respecteren en niet discriminatoir zijn. Een gezonde democratie  is zich ervan bewust dat er geen ultieme garantie te geven is dat de wetgeving ook daadwerkelijk democratisch is – enig historisch besef wil ook wel helpen. Erkenning van eigen kwetsbaarheid is geen zwaktebod. De grootste gevaar voor de democratie lijkt me niet in Staatsburg te liggen, maar in de verwaandheid van een grenzeloze zelflegitimering, die uiteindelijk leidt tot een kritiekloze houding ten opzichte van haar eigen functioneren.

Het artikel van Baudet is te vinden op: http://bit.ly/baudetNRC

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.

3 Reacties op Een monster uit Straatsburg?

  1. Rob van Vliet zegt:

    Baudet verwoord zijn kritiek op het Europees Hof dan wel met nationalistische terug trekkende bewegingen, maar zijn punt is veel sterker dan de reactie er op. Op Europees nivo bestaat een enorme scheefheid tussen de traditionele machten. De rechterlijke macht is in dit geval niet in evenwicht met de wetgevende macht. Er bestaat op Europees nivo geen democratische gelegitimeerd orgaan of proces (codificatie) op basis waarvan het hof beslissingen kan nemen. Dat maakt inderdaad dat haar beslissingen (of eigenlijk: de reacties er op) een politiek karakter krijgen.

    Baudet wijst er op dat dit in de Verenigde Staten beter georganiseerd is, en daar ben ik het mee eens. Hij trekt er echter niet de meest voor de hand liggende conclusie uit, namelijk dat we het dan ook zo organiseren als in de VS.

    De federalisering van Europa is dan ook onafwendbaar om dit soort problemen op te lossen. Zeker, nu lijkt het nog een vies woord. Maar nu de publieke opinie in Europa zo nadrukkelijk verschuift (helaas naar rechts) zal ook politiek rechts er baat bij gaan hebben om (rechts-populistische) politieke ideeen om te zetten in regels en wetten, juist op supranationaal nivo. Dat is ten slotte al het uitgangspunt van het regeerakkoord in Nederland. Om dat te verwezelijken heeft nu dus ook het rechtse kamp belang bij het democratiseren (of politiseren, hoe je ‘t wil noemen) van een wetgevende macht in Europa. Dat is winst voor iedereen.

    Het idee van Europese samenwerking was ooit het voorkomen van geweldadig uitvechten van conflicten tussen de naties. Nu blijkt – zeker in West Europa – dat deze conflicten nauwelijks meer een rol spelen. Het gevolg is lange tijd geweest dat Europa vooral een vehicel was om de Europese Markt vorm te geven. Daarop kwam uit linkse hoek de (terrechte) kritiek dat daar ook Europese regulering bij hoort. En nu is dus ook de kritiek dat er geen ideologisch discours bestaat op Europees nivo, althans geen discussie waarvan de resultaten omgezet kunnen worden in wetten en de uitvoering daarvan. Leve Europa!

    • Leon Heuts zegt:

      Is het niet juist de essentie van mensenrechten dat deze per definitie boven een politieke ordening staan? Mensenrechten gaan er immers van uit dat een mens van nature rechten toekomt – dus buiten elke politieke ordening om. En het gaat hier om het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De idee is dat binnen elke politieke ordening – ja, ook een democratische – mensenrechten gecorrumpeerd kunnen raken.

      Je kunt dan zeggen: hebben de rechters dan een vrijbrief om naar eigen goeddunken te oordelen over mensenrechten? Die rechters kunnen toch ook gecorrumpeerd raken? Natuurlijk, het Europees Hof kan en mag nooit geheel buiten de politieke werkelijkheid staan. Maar dat doet niets af aan het formele en waardevolle principe van mensenrechten, en we moeten ons best doen daar in de praktijk een vorm aan te geven. Het Europees Hof dient dan ook te opereren in het spanningsveld tussen afstand bewaren tot de lidstaten, alsook rekening houden met de wensen van die lidstaten. Faalt het Hof daarin? Zijn het machtswellustelingen? Ik zie in het NRC-artikel in ieder geval geen enkel inhoudelijk argument dat mij doet twijfelen aan de professionaliteit van de rechters – het enige argument dat ik zie is dat het Hof beslissingen neemt die ons niet zinnen. Maar dat heb je soms, bij rechters.
      Het stuk past bij de hedendaagse trend om instituties verdacht te maken, en af te doen als niet democratisch. Natuurlijk is het goed om instituties kritisch te volgen, maar waarom dit afbranden? Het Europees Hof is meer dan de rechters. Het is een instituut, dat op zichzelf weer de weerslag is van een lange historie, van denken over internationaal recht, en van een inmiddels forse jurisprudentie. Het is nogal wat daarvan te zeggen dat het als een ‘verslindend monster’ te werk gaat. Het zou ook heel goed dat de manier waarop de Nederlandse overheid in de door Baudet genoemde kwesties te werk ging, gedreven werd door een allsverslindende vox populi, en dat we blij mogen zijn – juist ook in naam van de democratie – dat er een tegenkracht is.

  2. Joost Maas zegt:

    Het stuk van Baudet heb ik helaas niet gelezen en de linkt werkt niet (meer). Te lui om te zoeken… Desondanks reagerend of wat hier staat het volgende. Mensenrechten zouden universeel moeten zijn, maar ik stel vraagtekens bij dat idee. Ook bij mensenrechten zie je evolutie (zie bijv. Dawkins). Het hoogst mogelijke politieke orgaan in een bepaald tijdperk stelt uiteindelijk de normen, d.i. de VN met haar Universele Verklaring. In ‘Brussel’ heb ik nog meegewerkt aan de ‘Youth Rights’: politiek geinitieerd en geproclameerd universeel, maar wel gebaseerd op europese ideeen over die universaliteit met tegenwerking vanuit andere gremia. Ik steun Rob dan ook in zijn pleidooi voor een politieke balans. Tegelijk lijkt het grotendeels een non-discussie te zijn in de lijn van Léon’s betoog. De uitspraken van het Europees Hof zijn eigenlijk zelden omstreden en voelen moreel voor zeer velen -zelfs de tegenstanders- goed aan (en dat laatste argument is belangrijker dan dat het in eerste instantie mogelijk overkomt!). Het verweer tegen de uitspraken lijkt dan ook meestal gebaseerd op uitvoerbaarheid en beperking van macht en niet op moraal. Wellicht kan e.e.a. beter worden georganiseerd. De capaciteit van het Europees Hof zal moeten worden uitgebreid, omdat de doorlooptijden veel te lang zijn (waardoor praktische uitvoerbaarheid lastiger wordt en dus meer weerstand ontstaat). Het gedrocht heeft een groeispurt nodig, maar dat is vast niet wat Baudet bedoelde. De oplossing om het dan ook maar op de wijze zoals in de V.S. te organiseren is te simpel. Immers er is sprake van E.U. vs. Raad van Europa en van soevereine lidstaten die soms wel en soms geen constitutioneel hof of iets dergelijks hebben, om het nog maar niet over U.K. te hebben met hun ‘gewoonterecht’. Als de analyse is dat er eigenlijk geen echt probleem is dan is de optie om alles gewoon zo te laten en Baudet’s betoog vooral als een populistische oprisping te zien.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy this password:

* Type or paste password here:

33,711 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>